(۸۱۸) سوال: خانمی پرسیده: آیا پس از خواندن سوره‌ی فاتحه و مابعدش گفتنِ (صدق الله العظیم) جایز است؟

جواب:

گفتن (صدق الله العظیم) بعد از پایان تلاوت، چه در نماز و چه در غیر نماز، بدعت است؛ زیرا از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم وارد نیست که بعد از پایان قرائتشان آن را گفته باشند.

البته واضح است که گفتنِ صدق الله، عبادت است؛ چون الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را با صفت صدق، مورد ستایش قرار می‌دهد. جایز نیست عبادتی را تشریع نماییم که الله و رسولش تشریع نفرموده‌اند. اگر چنین کردیم، بدعت و هر بدعتی، گمراهیست.

بنا بر این، قاری باید بعد از پایان تلاوتش، سکوت کرده و صدق الله العظیم یا چیز دیگری، نگوید. چون گفتنش از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم روایت نشده است.

ابن مسعود رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ آیاتی از سوره‌ی نساء را بر رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم تلاوت نمود تا بدانجا رسید که الله تعالی می‌فرماید: {فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَجِئْنَا بِكَ عَلَى هَؤُلَاءِ شَهِيدًا} [نساء:۴۱]: (پس چگونه است وقتی که از هر امتی، شاهدی بیاوریم و تو بر آنان شاهد باشی). در اینجا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به او فرمود: «بس است»^[۱]. ابن مسعود رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ می‌گوید: به رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نگاه کردم. دیدم که چشمانشان اشکبار است. در اینجا ابن مسعود رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ نگفت: صدق الله العظیم. رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیز او را به این کار دستور نداد.

همچنین زید بن ثابت رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ سوره‌ی نجم را تا آخرش بر رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم تلاوت کرد^[۲]. اما پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به او نگفت: بگو صدق الله العظیم. خودش نیز چنین نگفت. اینها دلالت می‌کند که گفتن صدق الله العظیم، نزد پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و اصحابشان رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم نبوده و در نماز و خارج از نماز آن را نگفته‌اند.

***

^[۱] صحیح بخاری: کتاب التفسیر، باب سورة النساء، حدیث شماره (۴۳۰۶). صحیح مسلم: کتاب صلاة المسافرین و قصرها، باب فضل استماع القرآن و طلب القراءة من حافظ للاستماع و البکاء عند القراءة و التدبر، حدیث شماره (۸۰۰)، از عبدالله بن مسعود رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ با این لفظ: «أمسِك».

^[۲] مسند احمد: (ج۵، ص۱۸۳). سنن ابوداود: کتاب سجود القرآن، باب من لم یر السجود فی المفصل، حدیث شماره (۱۴۰۴). سنن ترمذی: کتاب الصلاة، باب ما جاء من لم یسجد فیه، حدیث شماره (۵۷۶)، از زید بن ثابت رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ با این لفظ: «قَرَأْتُ عَلَى رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم النَّجْمَ فَلَمْ يَسْجُدْ فِيهَا».