(۸۱۲) قرائت گروهی الفاتحه بعد از پایان قرائت

(۸۱۲) سوال: برخی مردم وقتی از قرائت قرآن فارغ می‌شوند، می‌گویند: الفاتحه و بعد فاتحه را یک صدا با هم می‌خوانند. این را هم بگویم که این کار در مسجد انجام می‌شود. آیا این کار بدعت است؟

جواب:

بله، این کار بدعت است. هیچ جا نیامده که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم قرائتشان را با فاتحه ختم کرده باشند. بلکه قرائت خود در نماز را با فاتحه شروع می‌کردند. اولین سوره‌ای که در نماز بعد از استفتاح خوانده می‌شود، سوره‌ی فاتحه است. همان طور که سائل گفت: برخی مردم قرائت خود را با خواندن فاتحه ختم می‌کنند. من می‌گویم: حتی برخی هستند که هر چیزی را با فاتحه ختم می‌کنند. حتی در دعا هم فاتحه می‌خوانند. در هر مناسبتی می‌گویند: الفاتحه. این بدعت است.

ممکن است کسی بگوید: خیلی بدعت بدعت می‌گویی. همه چیز بدعت است؟

می‌گویم: خیر، هر چیزی که بدعت نیست. بدعت فقط در عبادات وارد می‌شود. اما در مورد امور دنیوی، نگاه می‌شود که آیا حلال است یا حرام و لفظ بدعت در مورد آن به کار نمی‌رود. بدعت شرعی آن است که عبادت انسان بر خلاف آن چیزی باشد که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ مشروع کرده است. این معنای شرعی بدعت است. اما بدعت در امور دنیوی – اگر چه از لحاظ لغوی، بدعت نامیده می‌شود – اما بدعت دینی نیست. در مورد آن حکم به حرام یا حلال یا وجوب و یا استحباب نمی‌شود مگر وقتی که دلایل شرعی آن را ایجاب کنند.

بر این اساس، در مورد وسایلی که امروزه به وجود آمده و از آن برای انجام بهتر عبادات استفاده می‌شود، نمی‌گوییم که بدعت هستند. گر چه این وسایل قبلا هم وجود نداشته‌اند. مثل بلندگو که در زمان رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وجود نداشته و جدیدا اختراع شده و مصلحت دینی در آن وجود دارد. این وسیله، نماز و قرائت و خطبه‌ی امام را به مردم منتقل می‌کند و از آن در سخنرانی‌ها استفاده می‌‌شود. از این لحاظ خیر است و خریدن آن به این هدف برای مسجد، یکی از امور مشروع است که فاعل آن ثواب می‌برد.

مثال دیگر، فرش‌هایی است که امروزه تولید می‌شوند و در آنها خطوط مستقیمی طراحی شده که نمازگزاران بر حسب آن، صفوف خود را راست کنند. اگر چه این یک پدیده‌ی جدید است، اما چون وسیله‌ای برای یک امر مشروع می‌باشد، جایز بوده و به اصطلاح مشروعٌ لغیره است. بر مردم پنهان نیست که امامان مساجد قبل از طراحی شدن این خط‌ها در فرش‌های مسجد، چه مشکلاتی داشتند. خصوصا امامانی که بر راست بودن صفوف نماز حریص بودند. اگر کسی جلو بود، به او می‌گفتند عقب‌تر برو و شخص بیشتر از حد نیاز عقب می‌رفت. بعد به او می‌گفتند جلوتر بیا و شخص بیشتر از حد جلو می‌آمد. همین باعث خستگی می‌شد. اما الحمدلله الان امام می‌گوید: صفوفتان را طبق خط، راست کنید. با همین حرف، نظم کاملی در صفوف به وجود می‌آید. این یک بدعت از حیث عمل و ایجاد است، نه از حیث شرع؛ چون وسیله‌ای برای امر شرعی است.

مهم اینکه درست نیست وقتی می‌گوییم: این بدعت است و حقیقتا نیز آن چیز بدعت باشد، کسی به ما یا دیگری اعتراض کند. بلکه باید به قاعده‌ی مذکور رجوع کنیم که: بدعت شرعی – که مذموم نیز هست – عبادت الله تعالی به وسیله‌ی چیزی است که آن را تشریع نفرموده باشد. فرقی نمی‌کند که آن بدعت در عقیده باشد یا در قول و عمل.

***

تعداد بازدید: 26

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: بعض الناس بعد الانتهاء من قراءة القرآن يقولون: الفاتحة، ويقرؤون الفاتحة بصوتٍ جماعي، علما بأن ذلك في المسجد، هل هذا من البدع؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: نعم هذا من البدع، فلم يرد عن النبي – صلى الله عليه وعلى آله وسلم – أنه كان يختم قراءته بالفاتحة، بل كان يبتدئ قراءته بالفاتحة في الصلاة، فأول ما يقرأ في الصلاة بعد الاستفتاح الفاتحة، وكما قال السائل: إن بعض الناس يختتم القراءة بالفاتحة، وأقول: إن بعض الناس أيضًا يختتم كل شيء بالفاتحة، حتى في الدعاء إذا دعا قرأ الفاتحة، حتى في كل مناسبة يقول: الفاتحة، وهذا من البدع.

قد يقول قائل: أكثرت علينا من البدع، كل شيء بدعة؟

فأقول: لا ليس كل شيء بدعةً، فالبدع لا تدخل في غير العبادات، بل ما أُحْدِثَ من أمور الدنيا ينظر فيه: هل هو حلال أم حرام؟ ولا يقال: إنه بدعة، إنما البدعة الشرعية هي أن يتعبد الإنسانُ الله تعالى بغير ما شُرع، يعني: الذي يسمى بدعة شرعًا، وأما البدعة في الدنيا فإنها – وإن سميت بدعةً حسب اللغة العربية، فإنها- ليست بدعةً دينية، بمعنى أنه لا يحكم عليها بالتحريم ولا بالتحليل ولا بالوجوب ولا بالاستحباب إلا إذا اقتضت الأدلة الشرعية ذلك.

وعلى هذا فما أحدثه الناس اليوم من الأشياء المقربة إلى تحقيق العبادة لا نقول: إنها بدعة وإن كانت ليست موجودة من ذلك مكبر الصوت، فهو لم يكن موجودا في عهد النبي -صلى الله عليه وعلى آله وسلم-، لكنه حدث أخيرا، إلا أن فيه مصلحة دينية يبلغ للناس صلاة الإمام، وقراءة الإمام، والخطبة، وكذلك في اجتماعات المحاضرات فهو من هذه الناحية خير ومصلحة للعباد، فيكون خيرًا، ويكون شراؤه للمسجد لهذا الغرض من الأمور المشروعة التي يثاب عليها فاعلها.

ومن ذلك ما حدث أخيرًا في مساجدنا من الفُرش التي فيها خطوط من أجل إقامة الصفوف وتسويتها، فإن هذا – وإن كان حادثا- ولكنه وسيلة لأمر مشروع، فيكون جائزا أو مشروعًا لغيره، ولا يخفى على الناس ما كان الأئمة الحريصون على تسوية الصفوف يعانونه قبل هذه الخطوط، فكانوا يعانون مشكلات إذا تقدم أحد ثم قالوا له: تأخر، تأخر أكثر، ثم قالوا له : تقدم، تقدم أكثر ، فيحصل تعب الآن والحمد لله يقول الإمام: سووا صفوفكم على الخطوط، توسطوا منها، فيحصل انضباط تام في إقامة الصف، هذا بدعة من حيث العمل والإيجاد، لكنه ليس بدعة من حيث الشرع، لأنه وسيلة لأمر مطلوب شرعًا.

فالمهم أنه لا ينبغي لأحد أن يعترض علينا أو على غيرنا عندما نقول: إن هذا بدعة، وهو حقيقة بدعة، ولنرجع إلى الضابط الذي ذكرنا، وهو: أن البدعة شرعًا – والتي عليها -الذم هي التعبد لله تعالى بما لم يشرعه، سواء في العقيدة أو في القول أو في العمل.

مطالب مرتبط:

(۸۱۱) قرائت قرآن به صورت گروهی

اگر قرائت جمعی از همه‌ی امور حرام در امان ماند، اشکالی ندارد. همچنین اگر شخص وقتی خودش به تنهایی قرآن می‌خواند، حضور قلب بیشتری دارد و بهتر می‌تواند در آن تدبر نماید، بهتر از این است که با جمع قرآن بخواند.

ادامه مطلب …

(۸۱۴) قرائت قرآن به صورت گروهی در مسجد

قرائت قرآن به صورت گروهی بعد از یکی از نمازها اشکالی ندارد. اما نباید همه با هم بخوانند، بلکه یکی یکی بخوانند و هر کس می‌خواند، بقیه گوش فرا دهند.

ادامه مطلب …

(۸۱۳) قرائت قرآن به صورت گروهی توسط زنان

قرائت قرآن به صورت دسته جمعی توسط خانمها در خانه بی اشکال است. اما ترک آن بهتر است، تا منجر به مسائلی نشود که بدعت شمرده می‌شوند.

ادامه مطلب …