(۸۰۰) سوال: حکم شرع در مورد کسانی که قرائت قرآن کریم را به عنوان شغل خود انتخاب کرده‌اند چیست؟ مثلا کسانی که در عزاداری، مبالغ زیادی بابت قرائت قرآن می‌گیرند؟

جواب:

این کار حرام است. راهی که اینها به عنوان کسب درآمد انتخاب کرده‌اند، مشروع نیست. زیرا قرآن نازل شده تا مسلمان با قرائت و فهم معنا و عمل به آن، به الله تعالی تقرّب جوید. پس وقتی انسان آن را تبدیل به راهی برای کسب در آمد کند، آن را از هدفی که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ از نازل کردنش داشته، خارج کرده است. چنین درآمدی حرام بوده و انسان با دریافت آن، گنهکار می‌شود. همچنین تمام کسانی که به او کمک کرده و به او پول می‌دهند هم گنهکارند. زیرا همکاری و پرداخت مقابل به چنین شخصی، نوعی تعاون در گناه و نافرمانیست. الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ فرموده: {وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ} [مائده:۲]: (و در گناه و تجاوز، با یکدیگر همکاری نکنید).

پیام من به کسانی که هنگام عزاداری برای اموات اجاره می‌شوند تا قسمتی از قرآن یا تمام آن را بخوانند این است که با این کار هیچ ثوابی به میت نمی‌رسد؛ زیرا عملشان مردود است. الله تعالی می‌فرماید: {مَنْ كَانَ يُرِيدُ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمَالَهُمْ فِيهَا وَهُمْ فِيهَا لَا يُبْخَسُونَ * أُولَئِكَ الَّذِينَ لَيْسَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ إِلَّا النَّارُ وَحَبِطَ مَا صَنَعُوا فِيهَا وَبَاطِلٌ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ} [هود:۱۵-۱۶]: (کسی که دنیا و زینت‌های آن را می‌خواهد، اعمالشان را بدون کاستی به آنها خواهیم داد و در آنجا کم به آنها نخواهیم داد. آنان کسانی هستند که در آخرت چیزی جز آتش، سهمشان نیست، و هر چه در دنیا انجام داده‌اند، از بین رفته و اعمالشان نابود گشته است). همچنین پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرماید: «کسی که هجرتش برای دنیا یا به خاطر زنی باشد که با او ازدواج کند، هجرتش به سوی همان چیزی است که به خاطر آن هجرت کرده».^[۱] این شخص هیچ ثوابی از قرائتش نمی‌برد جز همان مال دنیوی که دریافت کرده است. ثواب قرائتش نیز به میت نمی‌رسد و میت هیچ سودی از این قرائت نمی‌برد. همچنین خانواده‌ی میت ضرر مادی کرده‌اند که مالشان را به قرآن خوانی داده‌اند که قرائتش سودی ندارد. نیز به خاطر اینکه در این گناه شریک هستند، ضرر اخروی کرده‌اند.

بر مسلمانان واجب است از این گونه اعمال توبه نمایند. آنها باید هنگام مصیبت چنان کنند که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم کرده و امت را به آن راهنمایی نموده‌اند. ایشان مسلمانان را به صبر و تحمل دعوت نموده‌اند. فرموده‌اند که در هنگام مصیبت بگویند: «إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ. اللَّهُمَّ! أَجِرْنِي فِي مُصِيبَتِي وَأَخْلِفْ لِي خَيْرًا مِنْهَا»^[۲] : «ما از الله هستیم و به سوی او باز می‌گردیم. پروردگارا، مرا در این مصیبت پاداش ده و بهتر از آن را نصبیم گردان»، که با این کار شامل این آیه قرار گیرد: {وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ * الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ * أُولَئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ} [بقره:۱۵۵-۱۵۷]: (و صابران را بشارت ده، آنهایی که وقتی مصیبتی بدانها رسید، گویند: ما از الله هستیم و به سوی او باز می‌گردیم. آنهایند که درودها و رحمتی از جانب پروردگارشان بر آنها می‌باشد و آنهایند که هدایت یافته‌اند). کسی که این دعا را از روی صدق و به امید ثواب و احتساب اجر از جانب الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بگوید، چه بسا که الله چیزی بهتر از آنچه که از او گرفته را به او دهد.

* * *

^[۱] صحیح بخاری: کتاب بدء الوحی، باب کیف کان بدء الوحی، حدیث شماره (۱). صحیح مسلم: کتاب الإمارة، بابت قوله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «إنّما الأعمال بالنّیّات»، حدیث شماره (۱۹۰۷)، از امیر المومنین عمر بن خطاب رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ با این لفظ: «إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ، وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى، فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا، أَوْ إِلَى امْرَأَةٍ ينكحها، فهجرته إلى ما هاجر إليه».

^[۲] صحیح مسلم: کتاب الجنائز، باب ما یقال عند المصیبة، حدیث شماره (۹۱۸)، از ام المومنین ام سلمة رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَابا این لفظ: «إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ. اللَّهُمَّ! أَجِرْنِي فِي مُصِيبَتِي وَأَخْلِفْ لِي خَيْرًا مِنْهَا».

متن عربي فتوا

فتوای مرتبط