(۷۷۶) سوال: حکم گوش دادن به قرآن در حالی که شخص مشغول مطالعه‌ی کتابی دیگر است، چیست؟

جواب:

چنین کاری شایسته نیست. زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {مَا جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَيْنِ فِي جَوْفِهِ} [احزاب:۴]: (الله برای هیچ مردی دو قلب در درونش ننهاده است) و می‌فرماید: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنْصِتُوا} [اعراف:۲۰۴]: (و آنگاه که قرآن خوانده می‌شود، به آن گوش فرا داده و خاموش باشید). حال وقتی شخص می‌خواهد کتاب دیگری بخواند، باید صدای قرآن را خاموش کند تا ناخواسته در گناه نیفتد. اما اگر بیکار است و از لحاظ فکری و بدنی مشغول نیست و خواست به نوار قرآن گوش کند، اشکالی ندارد؛ چون از این کار بهره‌مند می‌شود. اما اگر قرآنی که از رادیو یا ضبط پخش می‌شود، به آیه‌ی سجده رسید، آیا شنونده باید سجده کند؟ جواب، منفی است. به دو دلیل:

اول: سجده برای شنونده زمانی مشروع است که قاری نیز سجده کند؛ چون در این مورد باید تابع قاری بود. بنا بر این اگر قاری سجده نکرد، شنونده نیز سجده نمی‌کند. در روایت آمده که زید بن ثابت رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ سوره‌ی نجم را بر رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم  خواند و وقتی به آیه‌ی سجده رسید، سجده نکرد. ظاهرا – والله أعلم – پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هم سجده نکرد، چون زید رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ که قاری بود، سجده نکرد.

دوم: آنچه از طریق رادیو و ضبط به گوش می‌رسد، صدای مستقیم قاری نیست. بلکه حکایت صوت اوست. بنا بر این سجده در آن وقت، مشروع نیست. وقتی گفتم: «حکایتِ صوت است و صوت نیست»، نشان می‌دهد کار عده‌ای از مردم که هنگام فرا رسیدن وقت اذان، رادیو را روشن می‌کنند تا از طریق آن اذان را بشنوند، اشتباه بوده و کفایت نمی‌کند؛ چون این حکایتِ صوت است و فایده‌ای جز آگاه کردن از دخول وقت اذان ندارد و چنان که معلوم است، اذان یک ذکر مشروع و بلکه یکی از بهترین طاعات و عبادات بوده و فرض کفایت است. پس ممکن نیست که به حکایتِ صوت اکتفا کرده و صدای مستقیم موذن را کنار گذاشت.

* * *