۹۶۲- عن ابن عمرَ رضي الله عنهما: أنَّ رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم قَالَ لأصْحَابِهِ- يعْني لَمَّا وَصَلُوا الحِجْرَ، دِيَارَ ثَمُودَ-: «لا تَدْخُلُوا عَلَى هَؤُلاَءِ المُعَذَّبِينَ إِلاَّ أنْ تَكُونُوا بَاكِينَ، فَإنْ لَمْ تَكُونُوا بَاكِينَ، فَلا تَدْخُلُوا عَلَيْهِمْ، لا يُصِيبُكُمْ مَا أصَابَهُمْ». [متفقٌ عليه]([۱])
وفي روايةٍ قَالَ: لَمَّا مَرَّ رسولُ الله صلی الله علیه و آله و سلم بِالحِجْرِ، قَالَ: «لا تَدْخُلُوا مَسَاكِنَ الَّذِينَ ظَلَمُوا أنْفُسَهُمْ، أنْ يُصِيبَكُمْ مَا أصَابَهُمْ، إِلاَّ أنْ تَكُونُوا بَاكِينَ»؛ ثُمَّ قَنَّع رسولُ الله صلی الله علیه و آله و سلم رَأسَهُ وأسْرَعَ السَّيْرَ حَتَّى أجَازَ الوَادِي.
ترجمه: ابنعمر رضي الله عنهما میگوید: رسولالله صلی الله علیه و آله و سلم به یارانش- آنگاه که به “حجر”، سرزمین قوم ثمود رسیدند- فرمود: «از سرزمین اینها که مورد عذاب قرار گرفتهاند، جز گریهکنان عبور نکنید؛ و اگر گریان نبودید، به آنجا وارد نشوید. مبادا عذابی که به آنان رسید، به شما نیز برسد».
و در روایتی دیگر، ابنعمر رضي الله عنهما گفته است: هنگامیکه رسولالله صلی الله علیه و آله و سلم از سرزمین “حجر” گذشت، فرمود: «به سکونتگاههای کسانی که به خویشتن ستم کردند، جز گریهکنان وارد نشوید؛ مبادا آنچه به آنان رسید، به شما نیز برسد. سپس رسولالله صلی الله علیه و آله و سلم سر خویش را پوشاند و به حرکت خود سرعت بخشید تا آنکه آن وادی را پشت سر نهاد.
شرح
مؤلف رَحِمَهُالله در کتابش «ریاضالصالحین» بابی بدین عنوان گشوده است: «گریستن بههنگام عبور از کنار قبور و محل هلاکت ستمگران و ترس از اینکه عذابی همانند عذاب آنان به انسان برسد». وی سپس حدیث ابنعمر رضي الله عنهما دربارهی گذر رسولالله صلی الله علیه و آله و سلم از حجر، یعنی از سرزمین قوم ثمود را آورده است. قوم ثمود، همان قوم صالح علیه السلام بودند؛ الله متعال، صالح علیه السلام را به سویشان فرستاد تا آنان را به ایمان به الله فرا بخواند؛ اما آنها کفر ورزیدند و ایمان نیاوردند. صالح علیه السلام به آنان فرمود: سه روز فرصت دارید که در خانههایتان از زندگی برخوردار باشید. سپس بانگی شدید و مرگبار، قوم ثمود را فرا گرفت و در خانههایشان از پا درآمدند و نقش زمین شدند. الله متعال، آنچنان قدرت و نیرویی به آنان بخشیده بود که بهسادگی کوهها را میتراشیدند و در دلِ کوهها، کاخها و خانههای بلند و برافراشته میساختند؛ ولی بدان سبب که ایمان نیاوردند، آنان را با بانگی مرگبار هلاک کرد. پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم هنگامیکه رهسپار “تبوک” بود، از این سرزمین گذشت و فرمود: «از سرزمین اینها که مورد عذاب قرار گرفتهاند، جز گریهکنان عبور نکنید؛ و اگر گریان نبودید، به آنجا وارد نشوید. مبادا عذابی که به آنان رسید، به شما نیز برسد».
لذا رفتن به سرزمین ثمود [و چنین مکانهایی] بهقصد گردش و دیدن خانههایشان جایز نیست؛ زیرا چنین کاری، نافرمانی از رسولالله صلی الله علیه و آله و سلم بهشمار میآید؛ مگر اینکه کسی گریهکنان و برای عبرت گرفتن به چنین مکانهایی برود. و اگر گریان نبود، برایش رفتن به آنجا جایز نیست؛ زیرا ممکن است به عذابی همانند عذاب آنان گرفتار شود. رسولالله صلی الله علیه و آله و سلم هنگام عبور از سرزمین “حجر” سر خود را پوشاند و به حرکت خویش سرعت بخشید تا آنکه این وادی را پشت سر نهاد. اینجاست که به اشتباهِ آندسته از کسانی که برای گردش و تفریح به سرزمین ثمود و امثال آن میروند و چند روزی در انجا اقامت میکنند، پی میبریم و درمییابیم که این کار، نافرمانی از رسولالله صلی الله علیه و آله و سلم و بر خلاف سنت و رهنمود آن بزرگوار است. چراکه پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم بههنگام عبور از این سرزمین، سر خویش را پوشاند و با سرعتِ بیشتری حرکت کرد تا هرچه زودتر آنجا را پشت سر بگذارد؛ همچنین از سکونت و ماندن در سکونتگاههای کسانی که به خویشتن ستم کردند، برحذر داشت تا مبادا انسان به عذابی چون عذاب آنان گرفتار شود؛ چه به سبب کفر به الله عزوجل و چه بهخاطر گناهی جز کفر. البته روز رستاخیز که با الله دیدار میکند، پاسخگوی اعمالش خواهد بود و الله به بندگانش بیناست.
([۱]) صحیح بخاری، ش: (۴۳۳، ۴۴۱۹، ۴۴۲۰)؛ و صحیح مسلم، ش: ۲۹۸۰.