۲۴۸- وعنه قال: أُتِيَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله و سلم بِرجلٍ قَدْ شرِب خَمْرًا قال: «اضْربُوهُ» قال أَبُوهُرَيْرةَ: فمِنَّا الضَّارِبُ بِيدهِ والضَّارِبُ بِنَعْله، والضَّارِبُ بِثوبِه. فَلَمَّا انْصَرَفَ قَال بعْضُ الْقَوم: أَخْزاكَ الله، قال: «لا تقُولُوا هَكَذا، لا تُعِينُوا عليه الشَّيْطانَ». [روایت بخاری]([۱])
ترجمه: ابوهریره رضي الله عنه میگوید: مردی را که شراب خورده بود، نزد پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم آوردند. پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «او را بزنید». ابوهریره رضي الله عنه میگوید: برخی از ما، با دست خود، بعضی هم با کفش خویش و عدهای نیز با پارچه یا لباس خود، او را زدند. هنگامی که آن مرد، رفت، یکی از حاضران گفت: خدا، تو را خوار و رسوا کند. پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «چنین نگویید و بر ضد او به شیطان، کمک نکنید».
شرح
مؤلف رَحِمَهُالله از ابوهریره رضي الله عنه نقل کرده است: «مردی را که شراب خورده بود، نزدِ پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم آوردند».
در این روایت، واژهی «خمر» آمده است؛ خمر، شامل هر نوشیدنی مستکنندهای میشود. فرقی نمیکند که از آبِ انگور باشد یا از خرما یا از جو و گندم یا هر نوشیدنی مستکنندهی دیگری. اصل بر اینست که همهی نوشیدنیهای مستکننده، حرام است؛ چه کم باشد و چه زیاد، چه اعتیادآور باشد و چه نباشد.
از اینرو زمانی که این مرد را نزد پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم آوردند، فرمود: «او را بزنید».
ابوهریره رضي الله عنه میگوید: برخی از ما، با دست خود، بعضی هم با کفش خویش و عدهای نیز با پارچه یا تازیانهی خود، او را زدند. پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم تعداد ضربهها را معین نکرد. زمانی که مردم برمیگشتند، یکی از حاضران به آن مرد گفت: خدا، تو را رسوا کند. پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «بر ضدّ او به شیطان کمک نکنید». زیرا رسوایی، به معنای خفت و خواریست و وقتی چنین عبارتی را به کسی بگوییم، در حقیقت برای او بدعایی کردهایم و از خداوند عزوجل خواستهایم که او را خوار و زبون بگرداند و بدینسان شیطان را بر ضد او یاری رساندهایم.
از این حدیث، چنین برداشت میشود که مجازات شرابخواری، حد و اندازهی معینی ندارد. از اینرو پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم حد و اندازهای برای آنها تعیین نکرد. هرکس، بهاندازهای که میتوانست، میزد؛ کسی با دستش، دیگری با کفش خود و آن یکی با عصا یا گوشهی لباسش. این حکم، به همین شکل ادامه یافت و در دوران ابوبکرصدیق، چهل تازیانه به عنوان حد یا حکمِ مجازات شراب خوار تعیین شد. در دوران عمر رضي الله عنه مردمان زیادی، اسلام را پذیرفتند؛ برخی از آنها، مانند گذشتگان به اسلام و احکام آن، پایبند نبودند. لذا شرابخواری، زیاد شد. عمر رضي الله عنه در اینباره با اصحاب رضي الله عنهم مشورت کرد و از آنها دربارهی حکم شرابخواری و مجازات آن، نظر خواست. عبدالرحمن بن عوف رضي الله عنه پاسخ داد: کمترین مجازات، مجازات تهمت است که هشتاد تازیانه میباشد. لذا عمر رضي الله عنه حدّ شرابخواري را افزایش داد و به هشتاد شلاق، رسانید.
این حدیث، بیانگر اینست که اگر کسی، مرتکب گناهی شد و در دنیا به سزای عملش رسید، دیگر نباید برای او بددعایی کنیم یا خواهان خواری و رسوایی او باشیم. بلکه باید برایش درخواست هدایت و آمرزش نماییم.