۲۴۶- وعنه قال: سمِعت رسولَالله صلی الله علیه و آله و سلم يقول: «كُلُّ أَمَّتِي مُعَافًى إِلاَّ المُجاهِرِينَ، وإِنَّ مِن المُجاهَرَةِ أَن يعمَلَ الرَّجُلُ باللَّيلِ عمَلاً، ثُمَّ يُصْبحَ وَقَدْ سَتَرهُ الله عَلَيْهِ فَيقُول: يَا فلانُ عَمِلْتُ الْبَارِحَةَ كذَا وَكَذَا، وَقَدْ بَاتَ يَسْترهُ ربُّه، ويُصْبحُ يَكْشفُ سِتْرَ الله». [متفق عليه]([۱])
ترجمه: ابوهریره رضي الله عنه میگوید: از رسولالله صلی الله علیه و آله و سلم شنیدم که فرمود: «همهي افراد امتم بخشيده میشوند، مگر کسانی که گناهانشان را آشکار میکنند. و یکی از انواع گناهانِ آشکار، (آشکار کردن گناه) اینست که شخصی، شبهنگام مرتكب گناهي شود و صبح، در حالی که الله، گناهش را پوشانده است، (آن را برای مردم بازگو کند و) بگوید: فلانی! من، دیشب چنین و چنان کردهام. این، در حالیست که الله، گناهانش را پوشانده بود؛ ولی او، صبح که میشود پرده و ستر الهی را از روی خود برمیدارد».
شرح
مؤلف رَحِمَهُالله، حدیثی بدین مضمون نقل کرده است که ابوهریره رضي الله عنه میگوید: پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «همهي افراد امتم بخشيده میشوند، مگر کسانی که گناهانشان را آشکار میکنند». منظور از همهی افراد امت، «امت اجابت» است؛ یعنی کسانی که دعوت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم را پذیرفتهاند. الله عزوجل همهی اینها را میبخشد، مگر کسانی که آشکارا مرتکب گناه میشوند؛ این دسته از گنهکاران بر دو دستهاند:
گروهِ اول، کسانی هستند که آشکارا و در انظار عمومِ مردم، گناه و معصیت انجام میدهند. اینها، جزو آشکارکنندگان گناه و معصیت بهشمار میروند. زیرا خود، نسبت به گناه و معصیت، گستاخ و بیپروا هستند و دیگران را نیز نسبت به گناه و معصیت، جسور و گستاخ میگردانند. یعنی هم به خویشتن ستم میکنند و هم به دیگران.
گستاخیِ شخصی آنها دربارهی گناه و معصیت، همین است که بیپروا مرتکب معصیت میشوند و از الله و رسولش نافرمانی میکنند و بدینسان به خود ستم مینمایند. زیرا هر انسانی که از الله و پیامبرش نافرمانی کند، در حقیقت به خود ستم روا میدارد. الله متعال فرموده است:
﴿وَمَا ظَلَمُونَا وَلَٰكِن كَانُوٓاْ أَنفُسَهُمۡ يَظۡلِمُونَ ٥٧﴾ [البقرة: ٥٧]
و بر ما ستم نکردند؛ بلکه بر خود ستم میکردند.
نفس یا جان و وجودِ هر یک از ما، امانتیست که الله متعال به ما سپرده و بر ما واجب است که از آن، بهخوبی نگهداری کنیم. به عنوان مثال: اگر گوسفندی داشته باشیم، سعی میکنیم او را به چراگاه خوبی ببریم و او را از چراگاه خطرناک، دور کنیم. همچنین بر ما واجب است که نفس خویش را در مراتع و مرغزارهای خوب که همان اعمال نیک و شایسته است، پرورش دهیم و از اعمال زشت و محیطهای ناپسند، دور نگه داریم.
گناه و معصیتِ علنی، علاوه بر ظلم و ستم بر خویشتن، ظلم و ستم در حق دیگران نیز بهشمار میرود؛ زیرا قُبح گناه و زشتیِ معصیت را در نگاه دیگران، از میان میبرد و آنها را نسبت به گناه و معصیت، گستاخ میگرداند و بدینسان کسی که آشکارا گناه و معصیت میکند، جزو پیشوایان و پیشگامانی میگردد که به سوی آتش دوزخ فرا میخوانند. همانطور که الله متعال دربارهی فرعونیان فرموده است:
﴿وَجَعَلۡنَٰهُمۡ أَئِمَّةٗ يَدۡعُونَ إِلَى ٱلنَّارِۖ وَيَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ لَا يُنصَرُونَ ٤١﴾ [القصص: ٤١]
و آنان را پیشوایانی قرار دادیم که بهسوی آتش فرامیخوانند و روز قیامت یاری نمیشوند.
پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرموده است: «مَنْ سَنَّ في الإِسْلامِ سُنَّةً سيَّئةً كَانَ عَليه وِزْرها وَوِزرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا إِلَى يَوْم الْقِيَامَة»([۲]) يعني: «هرکس، روش بدی در اسلام، پایهگذاری کند، گناه آن و گناه کسانی که تا روز قیامت به آن عمل نمایند، به او میرسد». این، نوعی گناهِ آشکار یا آشکار کردن گناه است و پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم از آن جهت این را ذکر نفرمود که کاملاً واضح و روشن میباشد و گونهای از گناه را ذکر نمود که بر بسیاری از مردم، پوشیده مانده است و آن را گناه و معصیت نمیدانند؛ چنانکه فرمود: یکی از انواع گناهانِ آشکار، (آشکار کردن گناه) اینست که شخصی، شبهنگام در خانهاش مرتكب گناهي میشود و هیچ کس از گناهی که انجام میدهد، اطلاعی ندارد. یعنی الله، گناهش را میپوشاند. با این حال، این شخص، همینکه شب را به صبح میرساند، گناهی را که در تاریکی شب و در خانهاش انجام داده است، برای مردم بازگو میکند و میگوید: «دیشب چنین و چنان کردم». چنین شخصی بخشیده نمیشود. پناه بر الله؛ الله عزوجل گناه بندهاش را مخفی نگه میدارد، ولی او، خود را رسوا میکند و پرده و سترِ الاهی را از روی خود برمیدارد و عملی را که الله متعال پنهان نموده است، آشکار میسازد.
آشکار کردنِ گناهان، اسباب و عواملی دارد:
انگیزهی اول: برخی از مردم، از روی سادگی و بدون هیچ غرضی، گناهان خود را برای دیگران، بازگو میکنند.
انگیزهی دوم: برخی هم از روی پُررویی و بیشرمی یا بهخاطر خودستایی یا از روی بیتوجهی به عظمت خالق، به تعریف و تمجید از گناهان خویش میپردازند و با افتخار، دربارهی گناهان خود سخن میگویند؛ بهگونهای که گویا به غنیمتی دست یافتهاند. این، بدترین نوع آشکار کردنِ گناه است.
کسانی که گناهان خود را از روی بیتوجهی و بدون غرض، برای دیگران بازگو میکنند، جزو آشکارکنندگان گناه و معصیت بهشمار میروند و از آمرزش الهی محروم میشوند. در نتیجه انسان باید، ستر و پردهی الهی را بر گناهان خویش، حفظ کند و از آشکار کردن گناهانش بپرهیزد و شکر خدا بگوید که بدیهایشان را پنهان نموده است. همچنین باید از گناهانی که میان او و خدای اوست، توبه کند و اگر با صدق و راستی به سوی الله توبه نماید، الله متعال در دنیا و آخرت، عیوب و گناهانش را میپوشاند.