۹۸۳- وعن ابن عمرَ رضي الله عنهما قَالَ: كَانَ النَّبيُّ صلی الله علیه و آله و سلم وجيُوشُهُ إِذَا عَلَوا الثَّنَايَا كَبَّرُوا، وَإِذَا هَبَطُوا سَبَّحُوا. [روایت ابوداود با اِسنادِ صحيح]([۱])
ترجمه: ابنعمر رضي الله عنهما میگوید: پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و سپاهیانش هنگام بالا رفتن از سربلندی «الله اکبر» میگفتند و هنگامی که از سراشیبی پایین میرفتند، «سبحانالله» میگفتند.
شرح
این باب که مؤلف رَحِمَهُالله در ادامهی آداب و دعاهای سفر گشوده است، به این موضوع میپردازد که: یکی از آداب سفر، این است که انسان هنگام بالا رفتن از سربلندی یا کوه و گردنه، یا هنگامیکه هواپیما اوج میگیرد، یک یا دو یا سه بار «الله اکبر» بگوید؛ و هنگام فرود آمدن، یک یا دو یا سه بار «سبحانالله» بگوید. زیرا انسان در هنگام بالا رفتن، خود را در جایی بلند میبیند و ممکن است حالتِ خودبزرگبینی به او دست دهد؛ لذا «الله اکبر» میگوید و بدینسان خویشتن یا نفسِ خویش را در برابر کبریایی و عظمت الهی، کوچک میشمارد؛ به عبارت دیگر به خود و نفس خویش میگوید: ای نفس! هر چه بالا بروی، باز هم الله عزوجل از تو فراتر است. و آنگاه که از جایی پایین میرود، «سبحانالله» میگوید؛ زیرا پایین رفتن، تداعیگر حقارت و خواریست و الله متعال از هر عیب و نقصی، از جمله: از نزول و پایین آمدنی که در آن نقص و حقارت است، پاک و منزه میباشد؛ چراکه او، فراتر از هر چیزیست. اگرچه از رسولالله صلی الله علیه و آله و سلم ثابت میباشد که به نزول یا پایین آمدن الله عزوجل به آسمان دنیا تصریح فرموده است؛ اما این نزول، شایستهی جلال و عظمت اوست و به مفهومِ حقارت و خواری یا عیب و نقص نیست. زیرا هیچ چیزی همانندِ الله متعال نمیباشد. بههر حال یکی از آداب پسندیده و از رهنمودها و روشهای پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و یارانش، این است که هنگام بالا رفتن از سربلندی و نیز هنگام اوج گرفتن هواپیما «الله اکبر» بگویید و آنگاه که از سراشیبی پایین میروید یا هنگام فرود آمدن هواپیما، «سبحانالله» بگویید. گفتنیست: بالا رفتن از سربلندی در زمین با اوج گرفتن در آسمان و نیز پایین رفتن از سراشیبی با فرود آمدن از آسمان، تفاوتی ندارند.