۹۳۹- وعن مرثدِ بن عبدِ الله اليَزَنِيِّ قَالَ: كَانَ مَالِكُ بن هُبَيْرَة رضي الله عنه إِذَا صَلَّى عَلَى الجَنَازَةِ، فَتَقَالَّ النَّاسَ عَلَيْهَا، جَزَّأَهُمْ عَلَيْهَا ثَلاَثَةَ أجْزَاءٍ، ثُمَّ قَالَ: قَالَ رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم: «مَنْ صَلَّى عَلَيْهِ ثَلاَثَةُ صُفُوفٍ فَقَدْ أوْجَبَ». [روایت ابوداود و ترمذي؛ ترمذی گفته است: حدیثی حسن میباشد.]([۱])
ترجمه: مرثد بن عبدالله یَزَنی میگوید: مالک بن هبیره رضي الله عنه هرگاه بر جنازهای نماز میخواند و مردمِ حاضر بر جنازه را اندک مییافت، آنها را به سه صف تقسیم میکرد و میگفت: رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «هرکس سه صف بر او نماز بخوانند، بهیقین بهشت بر او واجب میشود».
شرح
نووی رَحِمَهُالله میگوید: «باب: مستحب بودن کثرت تعداد نمازگزاران بر جنازه». وی سپس سه حدیث آوررده است: حدیث امالمؤمنین عایشه، حدیث عبدالله بن عباس و حدیث مالک بن هبیره رضي الله عنهم که همگی، نشان میدهد: هرچه تعداد نمازگزاران بر جنازه بیشتر باشد، بهتر است و امیدِ بیشتری برای پذیرفته شدنِ دعا و شفاعتشان در حقّ میّت وجود دارد. در حدیث عایشه رضي الله عنها آمده است: رسولالله صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «هر مردهای که گروهی از مسلمانان بر او نماز بخوانند و تعدادشان به صد نفر برسد و همگی برای او شفاعت کنند، بهقطع شفاعتشان دربارهی او پذیرفته میشود». روشن است که همهی نمازگزاران برای میّتی که در تشییع جنازهاش حاضر شدهاند، نزد الله عزوجل شفاعت میکنند و از الله متعال برای او درخواستِ آمرزش و رحمت مینمایند.
دعا برای میت در نماز جنازه، یکی از مهمترین واجبات این نماز و بلکه یکی از ارکان نماز جنازه است و نماز جنازه بدونِ دعا برای میّت، درست نیست. حدیث ابنعباس رضي الله عنهما بیانگر این است که: «هر مسلمانی که بمیرد و چهل مَردِ موحّد بر جنازهاش نماز بخوانند، الله شفاعتشان را دربارهی او میپذیرد». این هم مژدهی دیگری برای مؤمن است که اگر تعدادی فراوانی از مسلمانان بر جنازهاش نماز بخوانند و برای او شفاعت و دعا کنند، الله عزوجل شفاعتشان را دربارهی او قبول میکند.
در حدیث مالک بن هبیره رضي الله عنه آمده است: رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «هرکس سه صف بر او نماز بخوانند، بهیقین بهشت بر او واجب میشود». همهی این احادیث نشان میدهد که هرچه تعداد حاضران در تشییع جنازه بیشتر باشد، بهتر است. از اینرو میبینیم که وقتی نمازگزارانِ یک مسجد بر جنازهای نماز میخوانند، غالباً در سایر مساجد نیز اعلام میشود که در نماز جنازهی فلانی شرکت کنند تا بدینسان تعداد کسانی که بر جنازه نماز میخوانند، افزایش یابد. لذا شایسته است که وقتی امام میبیند که برخی از مردمی که برای شرکت در نماز جنازه به مسجد آمدهاند، به جماعت نرسیده و از بخشی از نماز فرضشان با جماعت باز ماندهاند، برای نماز جنازه عجله نکند تا ایندسته از نمازگزاران، نمازِ فرضِ خویش را بهجای آورند و با سایر مسلمانان در نماز جنازه شرکت کنند و بدینترتیب جمعیتِ بیشتری بر جنازه نماز بخوانند. امید است که دعای یکی از آنها پذیرفته شود. گرچه برخی از مردم همینکه نمازِ فرض خود را تمام میکنند و سلام میدهند، برای نماز جنازه برمیخیزند؛ در حالی که هنوز یک یا چند صف از نمازگزارانِ مسجد، پشتِ سرشان هستند و نماز فرض خود را تمام نکردهاند. این کار اگرچه جایز میباشد، اما بهتر است که صبر کنند تا همهی مردم نماز خویش را به پایان برسانند و در نماز جنازه حاضر شوند. این کار، وقت زیادی نمیگیرد؛ حداکثر ده دقیقه.
([۱]) ضعیف است؛ ر.ک: ضعیف الجامع، آلبانی رَحِمَهُالله ش: ۵۰۸۷.