۹۱۵- عن ابن عباسٍ رضي الله عنهما أنَّ عليَّ بْنَ أَبي طالب رضي الله عنه خَرَجَ مِنْ عِنْدِ رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم في وَجَعِهِ الَّذِي تُوُفِّيَ فِيهِ، فقالَ النَّاسُ: يَا أَبَا الحَسَنِ، كَيْفَ أصْبَحَ رَسُولُ اللهِ صلی الله علیه و آله و سلم؟ قَالَ : أصْبَحَ بِحَمْدِ اللهِ بَارئاً. [روایت بخاري]

۹۱۵- عن ابن عباسٍ رضي الله عنهما أنَّ عليَّ بْنَ أَبي طالب رضي الله عنه خَرَجَ مِنْ عِنْدِ رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم في وَجَعِهِ الَّذِي تُوُفِّيَ فِيهِ، فقالَ النَّاسُ: يَا أَبَا الحَسَنِ، كَيْفَ أصْبَحَ رَسُولُ اللهِ صلی الله علیه و آله و سلم؟ قَالَ : أصْبَحَ بِحَمْدِ اللهِ بَارئاً. [روایت بخاري]([۱])

ترجمه: ابن‌عباس رضي الله عنهما می‌گوید: علی بن ابی‌طالب رضي الله عنه به‌هنگامِ بیماری‌ِ پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم که به وفاتِ ایشان انجامید، از خانه‌ی آن بزرگوار بیرون آمد؛ مردم گفتند: ای اباالحسن! حالِ رسول‌الله صلی الله علیه و آله و سلم چگونه است؟ – علی رضي الله عنه- پاسخ داد: الحمدلله خوب شده است.

شرح

مؤلف رَحِمَهُ‌الله پس از ذکر مسایلی درباره‌ی آداب عیادت از بیمار، به موضوعی پرسیدن از نزدیکان بیمار درباره‌ی حال وی پرداخته و یادآور شده که این کار، در سنت آمده است. چنان‌که ابن‌عباس رضي الله عنهما می‌گوید: علی بن ابی‌طالب رضي الله عنه به‌هنگامِ بیماری‌ِ پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم که به وفاتِ ایشان انجامید، از خانه‌ی آن بزرگوار بیرون آمد؛ مردم گفتند: ای اباالحسن! حالِ رسول‌الله صلی الله علیه و آله و سلم چگونه است؟ – علی رضي الله عنه- پاسخ داد: الحمدلله خوب شده است.

علی بن ابی‌طالب رضي الله عنه، داماد و پسرعموی رسول‌الله صلی الله علیه و آله و سلم و برترین فردِ اهل بیت و چهارمین خلیفه‌ی این امت بود. زمانی که رسول‌الله صلی الله علیه و آله و سلم رهسپار غزوه‌ی «تبوک» شد، علی رضي الله عنه را به عنوان جانشین خود در مدینه گذاشت تا به نیازهای خانواده‌‌ی ایشان، رسیدگی کند. علی رضي الله عنه دوست داشت که با پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم به تبوک برود؛ رسول‌الله صلی الله علیه و آله و سلم که این موضوع را دریافت، به او فرمود: «أَمَا تَرْضَى أَنْ تَكُونَ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى إِلا أَنَّهُ لَيْسَ نَبِيٌّ بَعْدِي».([۲]) یعنی: «آیا دوست نداری که برای من، به منزله‌ی هارون برای موسی باشی؟ البته پس از من، پیامبری نخواهد آمد». به عبارت دیگر: من، تو را به‌عنوان جانشین خود در میان خانواده‌ام می‌گمارم تا به کارهایشان، رسیدگی نمایی؛ همان‌طور که موسی علیه السلام وقتی به میقات پروردگارش رفت، برادرش هارون علیه السلام را به عنوان جانشین خود در میان قومش تعیین کرد و به او گفت:

﴿ٱخۡلُفۡنِي فِي قَوۡمِي وَأَصۡلِحۡ وَلَا تَتَّبِعۡ سَبِيلَ ٱلۡمُفۡسِدِينَ ١٤٢﴾  [الأعراف: ١٤٢]

تو در میان قوم من جانشینم باش و به اصلاح بپرداز و از راه و روش مفسدان و تبهکاران پیروی مکن.

خلاصه این‌که علی رضي الله عنه در بیماریِ وفاتِ پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم از خانه‌ی ایشان بیرون آمد. گفتنی‌ست: پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در آن زمان نُه همسر داشت و نوبتشان را رعایت می‌کرد؛ البته سوده بنت زمعه رضي الله عنها نوبتش را به عایشه رضي الله عنها داده بود. آن‌گاه که بیماریِ پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم شدید شد، پیاپی از همسرانش می‌پرسید: «فردا کجایم؟ فردا کجایم؟» همسرانش@ دریافتند که دوست دارد در خانه‌ی عایشه رضي الله عنها باشد؛ از این‌رو اجازه دادند که بیماری‌اش را در خانه‌ی عایشه رضي الله عنها سپری کند. پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم آخرین هفته‌ی زندگانی‌اش را در خانه‌ی عایشه رضي الله عنها گذراند و همان‌جا وفات نمود. در یکی از این روزها علی رضي الله عنه از خانه‌ی پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم بیرون آمد؛ مردم از او پرسیدند: حالِ رسول‌الله صلی الله علیه و آله و سلم چگونه است؟ پاسخ داد: «خدا را شکر، حالش خوب است». لذا اگر امکانِ رفتن به نزدِ بیمار وجود نداشته باشد، باید از نزدیکان و خانواده‌ی وی، جویای حالَش شویم؛ به‌ویژه امروزه که می‌توان با یک تماسِ تلفنی و بدون نیاز به اجازه گرفتن برای ورود به خانه، حالِ بیمار را پرسید؛ از این‌رو اگر امکان عیادتِ بیمار از نزدیک وجود ندارد، با یک تماسِ تلفنی حالَش را بپرسید؛ ان‌شاءالله که پاداشی برای شما ثبت خواهد شد.

([۱]) صحیح بخاری، ش: (۴۴۴۷، ۶۲۶۶).

([۲]) صحیح بخاری، ش: (۳۷۰۶، ۴۴۱۶)؛ و صحیح مسلم، ش: ۲۴۰۴ به‌نقل از سعد بن ابی‌وقاص رضي الله عنه.