۸۷۰- وعن أسماءَ بنتِ يزيد رضي الله عنها قالت:مَرَّ عَلَيْنا النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله و سلم فِي نِسْوَةٍ فَسَلَّمَ عَلَيْنَا. روایت ابوداود و ترمذي؛ این، لفظ ابوداود است. در روایت ترمذی که آن را حسن دانسته، آمده است:([۱])
أنَّ رسولَ الله صلی الله علیه و آله و سلم مَرَّ فِي المَسْجِد يَوْماً وَعُصْبةٌ مِنَ النِّساء قُعوُدٌ فأَلوْي بِيدِهِ بالتَّسليم.
ترجمه: اسماء بنت یزید رضي الله عنها میگوید: پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم از کنارِ عدهای از ما زنان گذشت و
به ما سلام کرد.
ترجمهی روایت ترمذی: اسماء بنت یزید رضي الله عنها میگوید: روزی رسولالله صلی الله علیه و آله و سلم در حالی که گروهی از زنان – در مسجد- نشسته بودند، از مسجد گذشت و با اشارهی دست سلام کرد.
شرح
مؤلف رَحِمَهُالله بابی دربارهی سلام گفتن به کودکان گشوده است. بسیاری از مردم، کودکان را ناچیز میشمارند یا به آنها اهمیت نمیدهند و از اینرو به آنان سلام نمیکنند؛ این، بر خلافِ روش و رهنمودِ پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم است. زیرا پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم به کوچک و بزرگ سلام میکرد. انس بن مالک رضي الله عنه از کنارِ کودکان گذشت و به آنها سلام کرد و گفت: پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم این کار را انجام میداد؛ یعنی به کودکان سلام میداد. سلام کردن به کودکان، فواید فراوانی دارد؛ از جمله:
پیروی از سنت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم. الله متعال فرموده است:
﴿لَّقَدۡ كَانَ لَكُمۡ فِي رَسُولِ ٱللَّهِ أُسۡوَةٌ حَسَنَةٞ لِّمَن كَانَ يَرۡجُواْ ٱللَّهَ وَٱلۡيَوۡمَ ٱلۡأٓخِرَ﴾
[الأحزاب : ٢١]
بهراستی برای شما، برای کسی که به (پاداش) الله و روز قیامت امیدوار است، در رسولالله، الگو و سرمشقی نیکوست.
- تواضع و فروتنی: بدینسان انسان دچارِ خودپسندی نمیشود و تکبر نمیورزد و سر و بینیاش را بالا نمیگیرد. پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرموده است: «مَا زَادَ الله عَبْدًا بِعَفْوٍ إِلاَّ عِزًّا، وَمَا تَوَاضَعَ أَحَدٌ للَّهِ إِلاَّ رَفَعَهُ الله عزوجل».([۲]) یعنی: «الله در برابر گذشتِ بندهاش، عزت او را زیاد میکند و هرکس بهخاطرِ الله تواضع و فروتنی نماید، الله عزوجل او را بلندمرتبه میگرداند».
- عادت دادنِ کودکان به ارزشهای اخلاقی: زیرا وقتی کودکان ببینند که بزرگترشان به آنها سلام میگوید، به این سنت نیک و خجسته عادت میکنند.
- این کار، مهر و محبتِ کودک نسبت به سلامکننده را در پی خواهد داشت و چهبسا کودک هیچگاه از یاد نبرد که بزرگترش به او سلام کرده است و بدینسان، محبتِ آنشخص در دلش بنشیند. زیرا کمتر پیش میآید که بچهها، چنین مسایلی را فراموش کنند.
این، بخشی از فواید سلام کردن به کودکان است؛ لذا وقتی از کناری کودکانی که در کوچه بازی میکنند، میگذریم، چه خوبست که به آنها سلام کنیم.
اما سلام کردن به زنان؛ سلام کردن به همسر و زنهای محرم، سنت است؛ منظور از محارمِ هر مرد، زنانی هستند که ازدواج با آنها برای آن مرد جایز نیست. لذا ایرادی ندارد که به همسر خویش و نیز به محارمِ خود مانند خواهر، عمه، دخترِ برادر یا دخترِ خواهر خویش سلام کنید؛ اما به زنان نامحرم یا بیگانه سلام نکنید؛ مگر پیرزنانی که در سلام کردن به آنها خطر افتادن در فتنه وجود نداشته باشد؛ اما اگر ترس به فتنه افتادن وجود داشته باشد، سلام نکنید. از اینرو امروزه عادت مردم، بهدرستی بر این رفته است که زنان و مردان نامحرم در کوچه و بازار به یکدیگر سلام نمیکنند؛ و این، درست است. ولی اگر وارد خانهی خویش شدید و تعدادی از زنانِ آشنا را در خانهی خود دیدید، ایرادی ندارد که به شرطِ منتفی بودن خطر فتنه، به آنها سلام کنید؛ همچنین اگر خطر فتنه منتفی باشد، زن نیز میتواند به مردِ بیگانه سلام کند.
مؤلف رَحِمَهُالله حدیث زنی را ذکر کرده است که چغندر را در دیگِ آب میریخت و روی آتش میگذاشت تا بپزد و آنگاه دانههای جو را آرد میکرد و به آن میافزود. هر یک از صحابه رضي الله عنهم که دوست داشت، پس از نماز جمعه نزد آن زن میرفت و به او سلام میکرد و از غذایی که آن بانو تدارک دیده بود، میخورد. صحابه رضي الله عنهم از پذیراییِ آن بانو خوشحال میشدند؛ زیرا بیشترِ آنها در آن زمان فقیر بودند تا اینکه الله متعال دروازههای دنیا را به رویشان گشود؛ همانگونه که میفرماید: ﴿وَمَغَانِمَ كَثِيرَةٗ يَأۡخُذُونَهَا﴾؛ بدینسان الله متعال به اصحاب رضي الله عنهم نوید غنیمتهای فراوانی را داد که آن را بهدست میآورند. چنانکه فرمود: ﴿وَعَدَكُمُ ٱللَّهُ مَغَانِمَ كَثِيرَةٗ تَأۡخُذُونَهَا﴾ یعنی: «الله، غنیمتهای فراوانی به شما نوید داده است که آن را به دست میآورید». پس از فتوحات بود که اموال و داراییها، فراوان گردید؛ اما پیش از آن، بیشترِ صحابه رضي الله عنهم فقیر بودند.
([۱]) صحیح أبی داود، از آلبانی رَحِمَهُالله ش: ۴۳۳۶. این حدیث، پیشتر بهشمارهی ۸۵۹ گذشت.