۸۶۳- وَعن أبي أُمامة صُديِّ بن عجلان الباهِلِي رضي الله عنه قال: قال رسولُ الله صلی الله علیه و آله و سلم: «إنَّ أَوْلىَ النِّاسِ بِاللهِ مَنْ بَدَأَهُم بالسَّلاَمِ». [روایت ابوداود با اِسنادِ جیّد]([۱])
وَرَوَاهُ التِّرمذي عن أبي أُمامةَ رضي الله عنه قِيلَ يارسولَ الله، الرَّجُلانِ يَلْتَقيانِ أيُّهُمَا يَبْدأُ بالسَّلام، قال: «أوْلاهُمَا بالله تعالى». [ترمذي میگوید: حديثی حسن است.]
ترجمه: ابوامامه رضي الله عنه میگوید: رسولالله صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «نزدیکترین مردم به الله، کسیست که آغازگرِ سلام کردن به مردم باشد».([۲])
ترمذی این حدیث را از ابوامامه رضي الله عنه روایت کرده است که: گفته شد: ای رسولخدا! کدامیک از دو نفری که با یکدیگر برخورد میکنند، ابتدا سلام دهد؟ فرمود: «نزدیکترینشان به الله متعال».
شرح
نووی رَحِمَهُالله این احادیث را در کتابش «ریاضالصالحین» در باب آداب سلام آورده است و پیشتر به شرح برخی از آنها پرداختیم. وی، سپس حدیث ابوهریره رضي الله عنه را ذکر کرده که در آن آمده است که چه کسی، ابتدا سلام میکند؟
میگوییم: کسی که از همه بهتر است، در سلام کردن پیشدستی مینماید؛ همانگونه که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم بهعنوان برترین آفریده به هرکس که برمیخورد، در سلام کردن از او پیشی میگرفت. لذا همواره بکوشید که در سلام کردن، از دوستان خود سبقت بگیرید و این، شما باشید که ابتدا سلام میکنید؛ گرچه طرفِ مقابل از شما کوچکتر باشد. زیرا بهترین مردم، کسیست که در سلام کردن به آنها پیشدستی میکند و نزدیکترین مردم به الله متعال نیز کسیست که آغازگرِ سلام به آنهاست. آیا مگر دوست ندارید که نزدیکترین مردم به الله عزوجل باشید؟ پس آغازگرِ سلام کردن به مردم باشید و در سلام کردن به دیگران، پیشدستی نمایید.
سپس مؤلف در حدیث ابوهریره رضي الله عنه یادآور شده است که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «سواره بر پیاده، و پیاده بر نشسته، و شمارِ کمتر بر گروهِ بیشتر، و کوچک بر بزرگ سلام کنند». زیرا سواره بالاتر از پیاده است و پیاده، بالاتر از نشسته میباشد و از آنجا که حقِ تعدادِ بیشتر، بیش از حقّ شمارِ کمتر است، لذا گروهِ اندک بر گروهِ بیشتر سلام دهند. و همینطور کوچک به بزرگتر از خود سلام کند؛ زیرا بزرگتر بر کوچکتر از خود، حق دارد. اما اگر تعدادِ کمتر حواسشان نباشد، جمعِ بیشتر به آنها سلام کنند. همچنین اگر کوچکتر، حواسش نباشد، بزرگتر سلام دهد؛ نباید سنتِ سلام کردن، ترک شود. این سخنِ پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم بدین معنا نیست که سلام کردنِ بزرگتر به کوچکتر، حرام است؛ بلکه همانگونه که پیشتر گفتیم، بهتر است که با وجودِ بزرگتر بودن، به کوچکتر از خود، سلام کنید؛ زیرا نزدیکترین مردم به الله متعال، کسیست که آغازگر سلام کردن به آنهاست.
([۱]) صحیح الجامع، ش: ۲۰۱۱؛ و صحیح أبی داود، از آلبانی رَحِمَهُالله ش: ۴۳۲۸. این حدیث، پیشتر بهشمارهی ۸۶۰ گذشت.