۱۶۷- الثَّامِن: عن جابرٍ رضي الله عنه قال: قال رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم: «مثَلِي ومثَلُكُمْ كَمَثَل رجُلٍ أَوْقَدَ نَاراً فَجَعَلَ الْجَنَادِبُ وَالْفَراشُ يَقَعْنَ فيهَا وهُوَ يذُبُّهُنَّ عَنهَا وأَنَا آخذٌ بحُجَزِكُمْ عَنِ النَّار، وأَنْتُمْ تَفَلَّتُونَ منْ يَدِي».([۱]) [روایت مسلم]
ترجمه: جابر رضي الله عنه میگوید: رسولالله صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «مثال من و شما، مانند مردیست که آتشی برافروزد و ملخها و پروانهها خود را در آن بیندازند و او، مانع آنها شود؛ من نیز کمربند هریک از شما را میگیرم تا شما را از آتش (دوزخ) بازدارم؛ ولی شما از دست من فرار میکنید».
شرح
مؤلف رَحِمَهُالله حدیثی بدین مضمون از جابر رضي الله عنه نقل کرده که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرموده است: «مثال من و شما، مانند مردیست که آتشی، روشن کند…». پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم با ذکر این مثال، وضعیت امتش را بدینسان بیان نموده که شخصی در بیابان، آتشی روشن میکند و پروانهها و ملخها خود را به آتش میزنند؛ همانگونه که برخی از ملخها، پروانهها و حشرات کوچک، چنین عادتی دارند. وقتی انسان، در بیابان، آتشی روشن میکند، حشرات کوچک به سمت روشنایی آتش میآیند. رسولالله صلی الله علیه و آله و سلم در ادامه فرموده است: «من نیز کمربند هریک از شما را میگیرم تا شما را از آتش دوزخ بازدارم؛ اما شما از دست من فرار میکنید».
این حدیث، بیانگر حمایت و پشتیبانی فراوان پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم از امتش میباشد؛ زیرا سعی زیادی نمود تا امت را از آتش بازدارد؛ ولی ما به رهنمودهای او بیتوجهی میکنیم و مانند پروانگانی که به سوی آتش میروند، به سوی دوزخ حرکت میکنیم. از الله بخواهیم که ما را ببخشد. لذا انسان باید به سنت رسولالله صلی الله علیه و آله و سلم عمل کند و مشتاق عمل کردن به سنت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم باشد؛ زیرا آن بزرگوار، راه نیک و بد را به ما نشان داده است؛ مانند شخصی که با تمام تاب و توانش، کمربند شخص دیگری را میگیرد و او را از ورود به آتش بازمیدارد. الله متعال در توصیف پیامبرش فرموده است:
﴿لَقَدۡ جَآءَكُمۡ رَسُولٞ مِّنۡ أَنفُسِكُمۡ عَزِيزٌ عَلَيۡهِ مَا عَنِتُّمۡ حَرِيصٌ عَلَيۡكُم بِٱلۡمُؤۡمِنِينَ رَءُوفٞ رَّحِيمٞ ١٢﴾ [التوبة: ١٢٨]
بهراستی پیامبری از خودتان بهسویتان آمد که رنجهای شما بر او دشوار است و به (هدایت) شما اشتیاق وافری دارد و نسبت به مؤمنان، دلسوز و مهربان است.
درود و سلام الله، بر او باد.
یکی از نکاتی که از این حدیث برداشت میکنیم، این است که اتباع و پیروی از سنت رسولالله صلی الله علیه و آله و سلم در هر موردی که به انجام آن امر نموده و یا از آن، نهی کرده یا در هر موردی که خود انجام داده یا ترکش نموده است، واجب میباشد؛ او، پیشواییست که باید از او پیروی کنیم. ناگفته پیداست که انجام برخی از کارها، در شریعت، واجب است و انسان با ترک آنها گنهکار میشود؛ انجام برخی از کارها نیز حرام است و انسان با انجام آنها، گنهکار میگردد. پارهای از اعمال نیز مستحب میباشد و اگر انسان به انجام آن بپردازد، ثواب دارد؛ اما اگر ترکش کند، گنهکار نمیشود. برخی از کارها نیز مکروه تنزیهیست و بهتر است که انسان، ترکش کند؛ اما اگر انجامش دهد، گناهی بر او نیست. بههر حال، باید به سنت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم پایبند باشیم و از آن پیروی کنیم و بدانیم که پیشوا و امامی که پیروی از او بر ما واجب است، محمد مصطفی صلی الله علیه و آله و سلم میباشد و هیچ راه نجاتی جز پیروی از رسولالله صلی الله علیه و آله و سلم و تمسک به رهنمودهایش و نیز گام نهادن در مسیری که او، فراروی ما نهاده است، وجود ندارد.
این حدیث، نشان میدهد که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم حق بزرگی بر امتش دارد؛ زیرا از هیچ سعی و تلاشی برای جلوگیری از آسیبهای دینی و دنیوی به امتش، دریغ نمیکرد.
از اینرو اگر دیدیم که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم از انجام فلانکار منع کرده، بدانیم که انجام آن عمل، بد است و هیچ خیری در آن نیست و به قیل و قال نپردازیم و نگوییم که آیا این عمل، مکروه است یا حرام؛ بلکه از آن دوری کنیم. چه آن عمل، مکروه باشد و چه حرام؛ زیرا اصل بر این است که نهی پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم برای تحریم است، مگر اینکه دلیلی بر کراهت تنزیهی آن، وجود داشته باشد.
همچنین اگر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم به انجام کاری دستور داده، دیگر قیل و قال نکنیم که آیا این عمل، واجب است یا نه؟ بلکه فرمان پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم را انجام دهیم و این، به نفع ماست؛ زیرا اگر واجب باشد، به وظیفهی خود عمل کردهایم و به اجر و ثواب دست یافتهایم؛ و اگر مستحب باشد، باز هم اجر و پاداش مییابیم و در هر دو حالت، از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم پیروی کردهایم. از الله متعال درخواست میکنم که به همهی ما توفیق دهد که در ظاهر و باطن از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم پیروی کنیم.