۱۲۸- العاشر: عنه أنَّ رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم قال: «بَيْنمَا رَجُلٌ يَمْشِي بطَريقٍ اشْتَدَّ علَيْهِ الْعَطش، فَوجد بِئراً فَنزَلَ فيها فَشَرب، ثُمَّ خرج فإِذا كلْبٌ يلهثُ يَأْكُلُ الثَّرَى مِنَ الْعَطَش، فَقَال الرَّجُل: لَقَدْ بلَغَ هَذَا الْكَلْبُ مِنَ العطشِ مِثْلَ الَّذِي كَانَ قَدْ بَلَغَ مِنِّي، فَنَزَلَ الْبِئْرَ فَملأَ خُفَّه مَاءً ثُمَّ أَمْسَكَه بِفيه، حتَّى رقِيَ فَسَقَى الْكَلْب، فَشَكَرَ اللَّهُ لَه فَغَفَرَ لَه. قَالُوا: يا رسولَ الله إِنَّ لَنَا في الْبَهَائِم أَجْرا؟ فَقَالَ: «في كُلِّ كَبِدٍ رَطْبةٍ أَجْرٌ». [متفقٌ عليه]([۱])
وفي رواية للبخاري: «فَشَكَر الله لهُ فَغَفَرَ لَه، فَأدْخَلَه الْجنَّةَ» .
وفي رواية لَهُما: «بَيْنَما كَلْبٌ يُطيف بِركِيَّةٍ قَدْ كَادَ يقْتُلُه الْعطَشُ إِذْ رأتْه بغِيٌّ مِنْ بَغَايا بَنِي إِسْرَائيل، فَنَزَعَتْ مُوقَهَا فاسْتَقت لَهُ بِه، فَسَقَتْهُ فَغُفِر لَهَا بِهِ».
ترجمه: ابوهریره رضي الله عنه میگوید: رسولالله صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «مردی از راهی میگذشت و سخت تشنه شده بود. چاهی یافت؛ از چاه، پایین رفت و آب نوشید و هنگامی که بیرون آمد، سگی دید که از شدت تشنگی دهانش را باز کرده و زبانش را بیرون آورده بود و آن را به خاک مرطوب میمالید. آن مرد، با خود گفت: این سگ، به همان اندازه تشنه است که من، تشنه بودم. لذا دوباره از چاه، پایین رفت و جوراب چرمی خود را پُر از آب کرد و جورابش را به دهان گرفت و از چاه، بالا آمد و به سگ، آب داد. از اینرو الله، از او قدردانی کرد و گناهانش را بخشید». اصحاب رضي الله عنهم گفتند: آیا بهخاطر نیکی کردن به حیوانات نیز اجر و پاداش مییابیم؟ فرمود: «نیکی کردن به هر موجود زنده و جانداری ثواب دارد». در روایت بخاری آمده است: «الله، از او قدردانی نمود و گناهانش را بخشید و او را وارد بهشت کرد».
در روایت دیگری از بخاری و مسلم، آمده است: «سگی، پیرامون چاهی میچرخید و نزدیک بود از تشنگی هلاک شود. در این اثنا یکی از زنان زناکار بنیاسرائیل، آن سگ را دید؛ جوراب چرمیاش را درآورد و با آن برای او، از چاه، آب بالا کشید و به او آب داد و بدینوسیله گناهانش بخشیده شد».
شرح
مؤلف رَحِمَهُالله، در باب زیاد بودن راههای خیر و نیکی، این داستان را نقل کرده که ابوهریره رضي الله عنه از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم روایت نموده است: مسافری از راهی میگذشت و تشنگی سختی به او دست داده بود. چاهی دید و از آن، پایین رفت و آب نوشید و تشنگیاش برطرف شد. وقتی از چاه بیرون آمد، چشمش به سگی افتاد که از شدت تشنگی، زبانش را به خاک مرطوب میمالید. آن شخص، با خود گفت: حیوان بیچاره، خیلی تشنه است؛ همانطور که من تشنه بودم. لذا از چاه، پایین رفت و جوراب چرمیاش را پر از آب کرد و آن را به دهان گرفت و از چاه بالا آمد و به سگ، آب داد. الله متعال، از آن شخص قدردانی کرد؛ یعنی عمل نیکش را پذیرفت و بهپاس آن، گناهانش را بخشید و او را وارد بهشت نمود. این، مصداق فرمودهی رسولالله صلی الله علیه و آله و سلم است که: «الجَنَّةُ أقَربُ إلى أَحدِكُم مِنْ شِراكِ نَعْلِهِ»؛([۲]) یعنی: «بهشت، به هر یک از شما از بند کفش او نزدیکتر است». الله متعال، بهپاس این عمل اندک، آن مرد را بخشید و او را وارد بهشت کرد.
صحابه رضي الله عنهم همواره مشتاق علم بودند؛ نه فقط بهخاطر دانستن؛ بلکه میخواستند از کُنه مسایل آگاه شوند تا بدان عمل کنند. آنها تعجب کردند که چگونه آن مرد به خاطر آب دادن به این حیوان، چنین پاداش بزرگی یافت؟ از اینرو پس از شنیدن این فرمودهی رسولالله صلی الله علیه و آله و سلم پرسیدند: آیا بهخاطر نیکی کردن به حیوانات نیز اجر و پاداش مییابیم؟ پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «نیکی کردن به هر موجود زنده و جانداری ثواب دارد». هر موجود جانداری به آب نیاز دارد؛ زیرا اگر آب به موجود زنده نرسد، جگرش خشک میشود و در نتیجه، هلاک میگردد.
اینجا به یک اصل مهم پی میبریم؛ وقتی پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم داستانی از بنیاسرائیل را برای ما بازگو میکند، برای این است که از آن عبرت بگیریم. این، همان اصلیست که پروردگار متعال دربارهاش میفرماید:
﴿لَقَدۡ كَانَ فِي قَصَصِهِمۡ عِبۡرَةٞ لِّأُوْلِي ٱلۡأَلۡبَٰبِۗ﴾ [يوسف: ١١٠]
بهراستی در داستانها و سرگذشتشان، عبرتی برای خردمندان وجود دارد.
در روایت دیگری که شاید رویداد جداگانهای بوده، آمده است: یکی از زنان زناکار بنیاسرائیل، سگی دید که پیرامون چاهی میچرخید و نزدیک بود از تشنگی هلاک شود؛ آن زن، جوراب چرمیاش را درآورد و با آن برای او، از چاه، آب بالا کشید و به او آب داد. در نتیجه، الله متعال گناهانش را بخشید.
این، نشان میدهد که نیکی کردن به حیوانات نیز اجر و ثواب دارد؛ یعنی اگر به حیوانی آب و غذا دهید یا از او در برابر سرما و گرما نگهداری کنید، سزاوار اجر و پاداش میشوید؛ فرقی نمیکند که آن حیوان، از آنِ خودتان باشد یا خیر. این، در رابطه با جانوران است؛ پس، فکرش را بکنید که نیکی کردن به انسانها چه حکمی دارد؟ بهقطع نیکی کردن به انسانها، اجر و پاداش بیشتری به دنبال خواهد داشت؛ از اینرو پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرموده است: «مَن سَقَی مُسْلِمًا عَلَى ظَمَأٍ سَقَاهُ اللَّهُ مِنْ الرَّحِيقِ الْمَخْتُومِ»؛([۳]) یعنی: «هرکس به مسلمان تشنهای آب دهد، الله متعال از شرابی ناب و مُهرشده و دستنخورده به او خواهد داد». لذا اگر فرزند کوچکت، کنار آبسردکن بایستد و بگوید: آب میخواهم، و به او آب دهی، در واقع به مسلمان تشنهای آب دادهای و از اینرو سزاوار اجر و ثواب میگردی و خداوند عزوجل از شرابی ناب و دستنخورده، به تو خواهد داد. الحمدلله که اجر و ثواب بزرگیست که باید قدرش را دانست؛ اما آیا کسی، قدرش را میداند؟ چه کسی، با اخلاص نیت و به امید اجر و پاداش الهی، به چنین کارهایی اهمیت میدهد؟ لذا به خودم و شما توصیه میکنم که با نیت خوب، به چنین کارهایی اهمیت دهیم تا ذخیرهای برای آخرتمان باشد. چه بسیار اعمال کوچکی که با نیت خوب و درست، بزرگ و ارزشمند میشوند! و چه بسیار اعمال بزرگی که به سبب غفلت، کوچک و ناچیز میگردند!