۱۰۳۳- وعن عثمانَ بْنِ عفّان رضي الله عنه قال: قَالَ رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم: «مَنْ تَوَضَّأ فَأَحْسَنَ الوُضُوءَ، خَرَجَتْ خَطَايَاهُ مِنْ جَسَدِهِ حَتَّى تَخْرُج مِنْ تَحْتِ أَظْفَارِهِ». [روایت مسلم]([۱])
ترجمه: عثمان بن عفان رضي الله عنه میگوید: رسولالله صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «هرکس وضو بگیرد و آنرا کامل و نیکو بگرداند، گناهانش از بدن وی، حتی از زیر ناخنهایش بیرون میریزد».
شرح
اینها، بخشی از احادیثیست که نووی رَحِمَهُالله در فضیلت وضو آورده است. ابتدا حدیثی بدین مضمون که ابوهریره رضي الله عنه میگوید: از رسولالله صلی الله علیه و آله و سلم شنیدم که میفرمود: «امت من روز رستاخیز در حالی فرا خوانده میشوند که پیشانی و اندام وضویشان سفید و نورانیست»؛ لذا هرکس که میخواهد این سفیدی و درخشش را بیشتر نماید، پس همین کار را بکند». یعنی: پیشانی و اندام وضوی این امت در روز رستاخیز نورانیست و میدرخشد. این، ویژهی امت محمد صلی الله علیه و آله و سلم است. –الحمدلله- همانگونه که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرموده است: «لَكُمْ سِيمَا لَيْسَتْ لِأَحَدٍ مِنْ الْأُمَم».([۲]) یعنی: «شما نشانهای – در روز رستاخیز- دارید که هیچیک از امتهای دیگر ندارند». نشانهای که روز رستاخیز امت محمد صلی الله علیه و آله و سلم را متمایز میگرداند. این، بیانگر فضیلت وضوست و نشان میدهد که اندام وضو روز قیامت، سفید و نورانی میشود. در این حدیث آمده است: «هرکس که میخواهد این سفیدی و درخشش را بیشتر نماید، پس همین کار را بکند». این جمله، سخن پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نیست؛ بلکه سخن ابوهریره رضي الله عنه میباشد و از جهت حکم شرعی، درست بهنظر نمیرسد؛.زیرا از ظاهرش چنین برمیآید که انسان صورتش را بلندتر یا طولانیتر بگرداند؛ حال آنکه صورت انسان از دو طرف به گوشها محدود است و از طول به خَم پیشانی و زیر چانه. لذا در مییابیم که این سخن، گفتار ابوهریره رضي الله عنه میباشد که ان را از روی اجتهاد و بهعنوان نظر شخصی خویش گفته است. همانگونه که ابنقیم رَحِمَهُالله در «نونیه» به همین نکته اشاره کرده است:
وأبوهریرة قال ذا مـن کیســه فغدا يميزه أولو العـرفـان
وإطالة الغرات ليس بممـكن أيضا وهذا واضـح التبيان
«ابوهریره رضي الله عنه این را از اندیشهی خویش گفته است که صاحبنظران آنرا تشخیص میدهند؛ روشن است که طولانی کردنِ سفیدی و درخششِ چهره، ممکن نیست».
بههر حال الله متعال شستن وضو و دستها تا آرنج و نیز شستن پاها تا دو قوزک را بر ما فرض نموده است؛ یعنی: انتهای هر یک از اندام وضو مشخص میباشد و همین افتخار کافیست که مسلمانان در روز رستاخیز در حالی به میدان بیایند که بدنهایشان از آثار وضو میدرخشد. این حدیث، بیانگر فضیلت وضوست و برانگیخته شدن در روز رستاخیز را نیز ثابت میکند و نشان میدهد که آن روز همهی امتها به سوی نامهی اعمال خویش یا کتابشان فرا خوانده میشوند و بازخواست میگردند که آیا کتابشان را تصدیق کردهاند یا خیر؟
دومین حدیث نیز از ابوهریره رضي الله عنه میباشد؛ بدین مضمون که ابوهریره رضي الله عنه میگوید: از دوست و یار محبوب خویش صلی الله علیه و آله و سلم شنیدم که میفرمود: «زیورِ مؤمن (در روز رستاخیز) تا جاییست که آب وضویش به آنجا میرسد». منظور از زیور، دستبندهایی از سیم و زر و مروارید است که در آخرت، مردان و زنان مؤمن با آن آراسته میگردند؛ همانگونه که الله متعال میفرماید:
﴿وَحُلُّوٓاْ أَسَاوِرَ مِن فِضَّةٖ﴾ [الإنسان: ٢١]
و به دستبندهای سیمین آراسته میشوند
و میفرماید:
﴿يُحَلَّوۡنَ فِيهَا مِنۡ أَسَاوِرَ مِن ذَهَبٖ وَلُؤۡلُؤٗاۖ وَلِبَاسُهُمۡ فِيهَا حَرِيرٞ ٢٣﴾ [الحج : ٢٣]
و در بهشت با دستبندهایی از طلا و مروارید آراسته میشوند.
اینها، انواع زیورآلاتیست که در بهشت مردان و زنان مؤمن میدهند. بیشک که دستبندهای سیمین، زرین و مرواریدها و گوهرهای بهشتی بهگونهایست که بر جمال و زیباییِ اهل بهشت میافزاید و آنگاه که در کنار هم چیده شوند، زیبایی و جمالی دوچندان دارند.
آری! روز قیامت اندامِ وضوی هر مؤمنی آراسته به زیورآلاتی از طلا، نقره و مروارید است که درخشش و جمالی خیرهکننده دارد. این، بیانگر فضیلت وضوست. امید است که الله متعال ما در جرگهی نیکوکاران و بهشتیان قرار دهد.
و حدیث سوم، حدیثیست بدین مضمون که عثمان بن عفان رضي الله عنه میگوید: رسولالله صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «هرکس وضو بگیرد و آنرا کامل و نیکو بگرداند، گناهانش از بدن وی، حتی از زیر ناخنهایش بیرون میریزد».
لذا وضو، کفارهی گناهان است؛ بهگونهای که فروریختن گناهان انسان از جایی بس کوچک، یعنی از زیر ناخنهایش را در پی دارد. این احادیث و امثال آن، نشان میدهد که وضو، یکی از برترین عبادتهاست؛ لذا شایسته است که انسان با وضو گرفتن، قصد تقرب و نزدیکی جستن به الله عزوجل را داشته باشد؛ یعنی با حضور دل و با این احساس وضو بگیرد که فرمانِ الله عزوجل را انجام میدهد؛ همین فرمان که الله متعال میفرماید:
﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِذَا قُمۡتُمۡ إِلَى ٱلصَّلَوٰةِ فَٱغۡسِلُواْ وُجُوهَكُمۡ﴾ [المائدة: ٦]
ای مؤمنان! هنگامی که قصدِ نماز میکنید، صورتتان را بشویید
همچنین با این احساس وضو بگیرد که با انجامِ این عمل، از رسولالله صلی الله علیه و آله و سلم پیروی میکند و نیز بهیاد داشته باشد که قصدش از انجام این عمل، برخورداری از پاداش الهیست و در برابر این کار نیک، پاداش خواهد یافت؛ در نتیجه وضوی درست و کاملی میگیرد.