۱۰۲۹- وعن ابنِ عَبَّاسٍ رضي الله عنهما قال: بَيْنَمَا جِبْريلُ علیه السلام قَاعِدٌ عِنْدَ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله و سلم سَمِعَ نَقيضاً مِنْ فَوقِهِ، فَرَفَعَ رَأسَهُ، فَقَالَ: هَذَا بَابٌ مِنَ السَّمَاءِ فُتِحَ اليَوْمَ وَلَمْ يُفْتَحْ قَطٌّ إِلاَّ اليَوْمَ، فنَزلَ منهُ مَلكٌ، فقالَ: هذا مَلكٌ نَزلَ إلى الأرضِ لم ينْزلْ قطّ إلاَّ اليومَ فَسَلَّمَ وقال: أبْشِرْ بِنُورَيْنِ أُوتِيتَهُمَا لَمْ يُؤتَهُمَا نَبيٌّ قَبْلَكَ: فَاتِحَةُ الكِتَابِ، وَخَواتِيمُ سُورَةِ البَقَرَةِ، لَنْ تَقْرَأَ بِحَرْفٍ مِنْهَا إِلا أُعْطِيتَه. [روایت مسلم]([۱])
ترجمه: ابنعباس رضي الله عنهما میگوید: جبرئیل علیه السلام نزد پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نشسته بود که ناگهان صدایی از بالای سرش شنید؛ سرش را بالا گرفت و گفت: «این، (صدای) دروازهای از آسمان است که امروز باز شد و جز امروز هرگز گشوده نشده است؛ و فرشتهای از آن پایین آمد»؛ آنگاه گفت: «این، فرشتهایست که به زمین فرود آمده و جز امروز پایین نیامده است». پس سلام کرد و گفت: «تو را به دو نور مژده باد که به تو داده شده است و پیش از تو به هیچ پیامبری داده نشد: فاتحۀالکتاب و آیات پایانیِ سورهی بقره؛ هر حرفی از آنرا بخوانی، درخواستهایی را که در آن آمده است، به تو داده میشود».
شرح
مؤلف رَحِمَهُالله در ادامهی احادیثی که در فضیلت آیات و سورههای مشخصی از قرآن ذکر کرده، احادیثی دربارهی سورهی کهف و نیز فاتحۀالکتاب و آیات پایانیِ سورهی بقره آورده است.
در حدیث نخست آمده است: پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «کسی که ده آیه از ابتدای سورهی “کهف” یا از پایانِ آنرا حفظ کند، از فتنهی “دجال” درامان میماند». دجال، کافریست که در آخر زمان و زمانی که دنیا رو به پایان است، ظهور خواهد کرد؛ ابتدا ادعای نبوت و سپس ادعای خدایی میکند! فتنهی دجال، بزرگترین فتنهی روی زمین از زمان آفرینش آدم علیه السلام تا برپا شدن رستاخیز میباشد. در حدیثی بدین مضمون آمده است که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: اگر دجال در زمان من ظهور کند، تک و تنها در برابر او میایستم و گمراهی و ضلالت او را برملا میسازم. در ادامهی این حدیث آمده است: «وَإنْ يَخْرجْ وَلَسْتُ فِيكُم، فكلُّ امريءٍ حَجيجُ نَفْسِه، والله خَليفَتي عَلى كُلِّ مُسْلِمٍ».([۲]) یعنی: «اگر دجال، زمانی ظهور کند که من در میان شما نیستم، هرکس، خود مدافعِ خویش خواهد بود؛ و الله به جای من، از هر مسلمانی دفاع خواهد کرد». بدینسان رسولالله صلی الله علیه و آله و سلم دفاع از امت را در برابر دجال، به الله عزوجل واگذار نمود.
پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نسبت به فتنهی دجال، هشدار داده است؛ همچنین هر پیامبری نسبت به آن هشدار میداد تا مردم از این خطر بزرگ، غافل نشوند. اگرچه دجال در آخر زمان ظهور میکند؛ اما این هشدارها بدینخاطر بود که مردم، همواره بههوش باشند؛ زیرا فتنهی دجال، آزمون و بلای بسیار بزرگیست و تنها کسی از آن نجات مییابد که الله عزوجل او را از شرّ دجال برهاند. الله متعال کارهای خارقالعادهای به دست دجال بهانجام میرساند و تواناییهایی به او میدهد که آزمونی برای مردم است؛ لذا دجال، مردم را به اطاعت و عبادت خویش دستور میدهد و به آنها میگوید: من، پروردگار شما هستم. اگر بخواهید این را برای شما ثابت میکنم. سپس نزد مردمانی میآید که سرزمینشان خشک و بیگیاه است و دامهایشان ضعیف و لاغرند؛ آنگاه آنان را به پیروی از خویش فرا میخواند و فریبشان میدهد؛ بدینسان که به آسمان دستور میدهد تا ببارد و به فرمانش از آسمان، باران میبارد و دستور میدهد که زمین، بروید؛ و همینطور هم میشود. سپس دامهایشان بهطرز بیسابقهای فربه و پُرشیر میگردند. سپس نزد مردمان دیگری میرود و آنان را نیز به سوی خویش فرا میخواند؛ اما آنها نمیپذیرند؛ لذا سرزمینشان بیآب و خشک میگردد. آیا فتنهای بزرگتر از این سراغ دارید؟ بهویژه در بیابان و برای کوچنشینان که آب و مراتع اهمیت ویژهای دارد! در نتیجه مردمان فراوانی از او پیروی میکنند. بوستان و آتشی با اوست؛ هرکس که از وی پیروی کند، او را وارد بهشت خویش میگرداند و هرکس از او سرپیچی نماید، او را در آتش یا دوزخ خویش میافکند! بوستان یا بهشتی که با خود دارد، در حقیقت، دوزخ است؛ و برعکس، آتشی که با اوست، بهشت است. اما مردم، فقط ظاهر را میبینند؛ مگر کسانی که الله، آنها را در حفظ و پناه خویش قرار دهد. ناگفته نماند که دجال، نشانههایی دارد که بیانگر کِذبِ اوست:
پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم به ما خبر داده که میان دو چشمش، نوشته شده است: «کافر»؛ (ک، ف، ر) و هر مؤمنی میتواند آنرا بخواند؛ چه باسواد باشد و چه بیسواد. زیرا این نوشته، یک نوشتهی عادی نیست؛ اما هیچ منافقی نمیتواند آنرا بخواند؛ اگرچه باسواد باشد. انسان در قبر نیز اینگونه است؛ اگر مؤمن باشد، پاسخ درست میدهد و میگوید: پروردگارم، الله؛ دینم، اسلام و پیامبرم، محمد صلی الله علیه و آله و سلم است؛ ولی منافق- هرچند باسواد باشد- نمیتواند پاسخ دهد. پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم یکی دیگر از نشانههای دجال را برای ما بیان نموده و فرموده است: او، لوچ و نابیناست و فقط یک چشم دارد؛ حال آنکه پروردگار متعال، نابینا نیست و از هر عیب و نقصی، پاک و منزّه میباشد و هیچ نقصی در صفات او وجود ندارد. ولی چشمِ راست دجال، کور است و مانند دانهی انگور، برآمده میباشد. این، علامت واضح و روشنیست که همه، آن را میبینند. دجال با آن فتنهی بزرگش، تنها چهل روز در زمین میماند. روز اول، برابر با یک سال یا دوازده ماه است؛ و روز دوم، با یک ماه یا سی روز برابری میکند، و روز سوم، برابر با یک هفته میباشد و سایر روزهایش، همانند روزهای عادیست. سپس الله عزوجل عیسی بن مریم علیه السلام را به زمین میفرستد تا رویاروی دجال بایستد و بدین ترتیب عیسی علیه السلام از آسمان، پایین میآید و همانطور که در برخی از احادیث آمده است، در ناحیهای از فلسطین، با او میجنگد و او را شکست میدهد و میکُشد. فتنهی دجال، بهاندازهای بزرگ و خطرناک میباشد که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم به ما دستور داده است تا در هر نمازی، در تشهد، از فتنهاش به الله پناه ببریم و بگوییم: «اللهمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ وَمِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ، وَمِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ، وَمِنْ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ»؛([۳]) یعنی: «یا الله! از عذاب دوزخ، عذاب قبر، از فتنهی زندگی و مرگ، و از فتنهی دجال به تو پناه میبرم». زیرا فتنهاش بزرگ و خطرناک میباشد؛ پس شایسته است که با قلبی صادق، از فتنهی مسیح دجال، به الله عزوجل پناه بریم؛ یکی از اسباب و عوامل نجات از فتنهی دجال، حفظ کردن ده آیه از ابتدای سورهی کهف یا ده آیهی پایانیِ آن است؛ یعنی اگر کسی، این آیات را حفظ کند و آنها را بر دجال بخواند، از شرّش درامان میماند.
از دیگر سورهها و آیات مشخصی که دارای فضایل ویژه هستند، میتوان به سورهی فاتحه و دو آیهی پایانیِ سورهی بقره اشاره کرد؛ هر مؤمنی که سورهی فاتحه و دو آیهی پایانیِ سورهی بقره را بخواند، الله متعال درخواستهایی را که در این آیات آمده است، میپذیرد و این خواستهها را برآورده میسازد؛ در سورهی فاتحه میخوانیم:
﴿ٱهۡدِنَا ٱلصِّرَٰطَ ٱلۡمُسۡتَقِيمَ ٦ صِرَٰطَ ٱلَّذِينَ أَنۡعَمۡتَ عَلَيۡهِمۡ غَيۡرِ ٱلۡمَغۡضُوبِ عَلَيۡهِمۡ وَلَا ٱلضَّآلِّينَ ٧﴾ [الفاتحة: ٦، ٧]
ما را به راه راست، هدایت فرما؛ راه کسانی که به آنان نعمت دادهای؛ نه راه کسانی که بر آنان خشم گرفتهای و نه (راه) گمراهان.
هنگامیکه مسلمان، این آیات را در نمازش میخوانَد، الله متعال میفرماید: «هَذَا لِعَبْدِي وَلِعَبْدِي مَا سَأَلَ».([۴]) یعنی: «این، درخواست بندهی من است و من، خواستهاش را برآورده میسازم».
و اما آیهی پایانیِ سورهی بقره:
﴿لَا يُكَلِّفُ ٱللَّهُ نَفۡسًا إِلَّا وُسۡعَهَاۚ لَهَا مَا كَسَبَتۡ وَعَلَيۡهَا مَا ٱكۡتَسَبَتۡۗ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذۡنَآ إِن نَّسِينَآ أَوۡ أَخۡطَأۡنَاۚ رَبَّنَا وَلَا تَحۡمِلۡ عَلَيۡنَآ إِصۡرٗا كَمَا حَمَلۡتَهُۥ عَلَى ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِنَاۚ رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلۡنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِۦۖ وَٱعۡفُ عَنَّا وَٱغۡفِرۡ لَنَا وَٱرۡحَمۡنَآۚ أَنتَ مَوۡلَىٰنَا فَٱنصُرۡنَا عَلَى ٱلۡقَوۡمِ ٱلۡكَٰفِرِينَ ٢٨٦﴾ [البقرة: ٢٨٦]
الله، هیچکس را جز به اندازهی توانش تکلیف نمیدهد. هر عمل نیکی که انسان انجام دهد، به نفع اوست و هر عمل بدی که مرتکب شود، به ضررش میباشد. پروردگارا! اگر فراموش کردیم یا به خطا رفتیم، ما را مؤاخذه مکن. پروردگارا! بر ما آنچنان تکالیف دشواری قرار نده که بر امتهای پیش از ما نهادی. پروردگارا! تکالیف و مصایبی که طاقتش را نداریم، بر دوشمان قرار مده و از ما در گذر و ما را ببخش و بر ما رحم بفرما. تو، یار و یاورمان هستی؛ پس ما را بر کافران پیروز بگردان.
در این آیه، هفت جملهی دعایی آمده است که هر مؤمنی این آیه را بخواند، الله متعال خواستههای مذکور در این آیه را برایش برآورده میسازد و خواستههایش را میپذیرد. این، امتیاز و فضیلتی بزرگیست. از الله متعال میخواهیم که از همهی ما درگذرد و ما را بر کافران، پیروز بگرداند.
([۲]) صحیح مسلم، ش: ۵۲۲۸ بهنقل از نواس بن سمعان رضي الله عنه.